Analiza Društvo juzna amerika Kultura

Analiza / Pleme Mapuče, istorija i borba za nezavisnost koja traje i danas

Južna Amerika porijeklo je mnogih naroda. Kada su je Evropljani i afrički robovi naseljavali, značajno su doprinijeli promjeni tog prostora. Veliki dio domorodačkog stanovništa je istrijebljen, kako ratovima i oružjem, tako i bolestima koji su stranci donijeli u njihove zemlje. Vremenom se broj domorodaca drastično smanjio.

Mapuče je narod koji živi u današnjoj Argentini i Čileu. Oni su najbrojnije pleme iz grupe Araukanaca. Iako se grupa sastoji od više plemena, najpoznatija su tri: Mapuče, Picunče i Huiličle, odnosno „ljudi zemlje“, „ljudi sa sjevera“ i „ljudi juga“. Ovoj grupi pripada još plemena, koji se razlilkuju po jeziku, ali Mapuče je najpoznatije, naročito po svojoj političkoj borbi.

mapuche_woman_chile
Žena iz plemena Mapuče Izvor: wikimedia

Period španskog osvajanja Čilea započeo je 1541. godine, dolaskom Pedra de Valdivia, a završio 1598. smrću Martina Garsije Onjeza. Araukanski rat je bio dugotrajni konflikt između naroda Mapuče i Španaca. Araukanija je oblast u Čileu, a naziv su namentuli Španci za prostor na kojem živi pleme Mapuče. Originalno, njihov prostor nalazi se između rijeka Itata i Tolten, a granica sa Špancima upostavljena na je rijeci Bio Bio.

Rat je podrazumijevao i nasilno uzimanje dobara, lov na ljude (roblje), opsade, i još mnogo toga. Na početku rata Španci su imali prednost, međutim situacija se mijenja nakon bitke kod Kuralabe (1598) i Uništenja sedam gradova. Bitka kod Kuralabe, često nazvan i Katastrofa Kuralabe, je događaj u kojem su Mapuči, predvođi vođom Pelantarom, iznenadili Špance i ubii Onjeza.

Uništenje sedam gradova je događaj koji je uslijedio nakon bitke kod Kutalabe. Nakon saznanja da je ubijen Španac Onjez, Mapuči su pokrenuli operaciju uništenja ili nasilnog iseljavanja stanovništa sedam gradova pod španskom kontrolom. Tokom ratova Mapuče bi se ujedinile u veće grupe i izabrale vođu, koji nosi titutlu toki (u prevodu sjekira). Možda riječ „operaciju“ treba zamjeniti nekom prigodnijom, ali ova svakako objašnjava posljedicu španske okupacije. Ovim dešavanjima granice su postale jasnije, a Mapuči su zadržali svoju nezavisnost do 19-og vijeka, kada je gube nakon čileanskog rata za nezavinost.

Špancima je ovo značilo mnogo više od samo teritorije. Gubitkom tog prostora, gube i ljudske i prirodne resurse koji su bili neophodni. U narednim godinama Španci se koncentrišu na druge prostore Čilea koji ekonomski eksploatišu, a požarima se služe kako bi „očistili taj prostor“. Kako je njihov imuni sistem manje otporan na pojedine bolesti, populacija domorodaca se vremenom smanjivala a populacija pridošlica povećavala. Nakon Araukanskog rata, Španci nikada nisu uspjeli da upostave održivu kontrolu južno od Bio Bio rijeke. Tokom okupacije Araukanije (1861-1883), čileanska vojska okupirala je njihovo stanište i tako je ih inkorporirala u ono što je danas Čile.

mapuche_map
Prostor gdje danas žive. Izvor fotografije: http://patagonia-under-siege.blogspot.com

Mapuče govore svojim mapuče ili mapudungun jezikom (mapu-zemlja, dungun-govor, govoriti), ali uglavnom se služe španskim. Gotovo nijedna vlada u Čileu i Argentini im nije bila naklonjena, tako da je vremenom njihov jezik gotovo u potpunosti zamijenjen španskim. Razni pritisci i progoni uticali su na to da se Mapuči organizuju politički. Nakon uspostavljanja demokratije u Čileu (gdje se danas i nalazi većina pripadnika ovog plemena), počeo je proces organizacije u kojem oni zahtjevaju veća prava i autonomiju, konkretno se pominju tri stvari: autonomija u oblasti pravnih nadležnosti, vraćanje domorodačke zemlje i kulturni identitet. Njihova borba je poznata narodima Južne Amerike, a njihov aktivizam od 1990-ih nazvan je Mapuče konfliktom.

Mapuče pleme bavilo se poljoprivredom i ratarstvom, a njihova kulutra bila je pod uticajem Inka i Španaca. Bogatstvo kulutre ogleda se u mitovima koji se prenose usmenim putem, a imali su i vrhovno biće. Bili su šamani i vršili su šamanske obrade javno. Šamanizam je vjerovanje da svijetom vladaju nepoznate sile, a podrazumijeva i prinošenje žrtava. Danas je teže prepoznati šta je od njihove bogate kulure možda nastalo pod uticajem Inka ili Španaca.

y0p2pa4
Mapuče zastava usvojena 1991. (izvor fotografije: reddit)

Zvanični podaci iz 2017. godine pokazuju da danas u Čileu živi oko 1,745,000 onih koji se izjašnjavaju kao pripadnici ovog naroda. Tokom diktature Pinočea mnogo njihove zemlje je konfiskovano i preuzeto od strane velikih kompanija, a oni su se preselili u veće gradove zbog ekonomskih razloga. Danas, njihova borba se najviše zasniva na povratku zemlje i većoj autonomiji.

Augusto Pinoče bio je čileanski diktator koji je vladao od 1974. do 1990. Perioda njegove vladavine sjećaju se mnogi Čileanci, a posljedice se osjećaju i danas. Naime, vladavina se zasnivala na represiji i upravo je u Čileu testiran neoliberalni kapitalizam po američkom receptu. Pogubnosti te politike i takvog sistema Čileanci ni danas ne mogu da se riješe. Vlasti su  koritile „anti-teroristički“ zakon bi se obračunavali i vršili represiju nad plemenom Mapuče i ljevičarskim organizacijama. Ovaj zakon i dalje je na snazi, pa se mnogi pitaju da li je Čile uopšte demokratija, ako ga demokratske vlade nakon 2000ih nisu stavile van snage.

Krajem 2019, veliki broj ljudi našao se na ulicama glavnog grada da protestuje zbog loše ekonomske situacije. Podršku su im dali i Mapuči, ne samo zbog borbe za svoja prava jer loša ekonomska situacija pogađa i njih, pogotovo jer su slabije plaćeni u odnosu na ostatak stanovništva.

59b
Sa protesta 2019. Izvor: facebook

Ostaje samo da vidimo da li za ovaj narod dolaze bolja vremena sa većim stepenom autonomije i više prava, ili je njihov slučaj zauvijek zatvoren.

Autor: Andrija Tomić

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Google photo

Komentarišet koristeći svoj Google nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s

%d bloggers like this: